|
|
| ANTYK: historia starożytności=> Przysłowia |
Przysłowia są mądrością narodu - tak przynajmniej mówi przysłowie :). Ale niewątpliwie złote myśli, powiedzonka ludzi są ciekawe i warto je poznać. Nawet jeśli nie chcemy i wprowadzać w życie, można je wykorzystać w pracy domowej lub zabłysnąć w towarzystwie.
Powiedzonka są w większości po łacinie, jeśli jest inaczej zaznaczyłem to (np. skrótem gr. - greka).
A B C D E F H I J K L M N O Q P R S T U V W Y X Z
A
Ab equis ad asinos - Z koni na osły, z deszczu pod rynnę
Ab hinc - Od zaraz, od tego miejsca
Ab hoc et ab hac - O tym i owym, tak i siak
Ab Iove principum - Początek od Jowisza, zaczynać od sprawy (osoby) najważniejszej - Wergiliusz Eklogi
Ab ovo - Od jaja, od samego początku - Horacy O sztuce poetyckiej
Ab urbe condita - Od (roku) założenia miasta
Abusus non tollit usum - Nadużycie nie niweczy prawa do właściwego użycia
A capite ad calcem - Od głowy do obuwia, od stóp do głów, w całości
Accusare nemo se debet - Nikt nie musi oskarżać siebie samego
Acta est fabula - Sztuka jest odegrana, skończona
Acu rem tetigisti - Dotknąłeś rzeczy igłą, trafiłeś w sedno
Ad absurdum - Rozumowanie doprowadzone do niedorzeczności
Ad acta - Sprawa odłożona do akt, którą nie trzeba się już dłużej zajmować
Ad aperturam libri - Wyłożyc treść zaraz po otwarciu książki, bez przygotowania
Ad augusta per angusta - Do wielkich (osiągnięć) przez wąskie (trudne ścieżki)
Ad captandum (vulgus) - Dla przypodobania się pospólstwu, dla zabawienia tłumu
Ad infinitum - Do nieskończoności, bez końca
Ad interim - Tymczasowy, chwilowy
Ad Kalendas greacas - Nigdy, na świętego nigdy - cesarz August
Ad libitum - W dowolej ilości, bez ograniczeń
Ad limina apostolorum - Do progów apostolskich, do Rzymu
Ad maiorem Dei gloriam - Na większą chwałę bożą - Ignacy z Loyoli
Ad modum Minelli - Na sposób Minelliego, bryki zawierające dosłowne, ogłupiające uczniów przekłady z klasyków greckich i rzymskich
Ad multos annos - Życzenie wielu lat życia
Ad nauseam - Aż do mdłości, do obrzydzenia
Ad notam - Do wiadomości
Ad oculos - Naocznie
Ad patres - Do ojców, na tamtem świat
Ad perpetuam rei memoriam - Na wieczną rzeczy pamiątkę
Ad personam - Rzecz powiedziana konkretnej osobie
Ad publicandam - Do opublikowania, obwieszczenie
Ad referendum - Do zreferowania, do zdania sprawy
Ad rem - Do rzeczy, do głównego tematu
Ad utrumque paratus - Przygotowany na wszystko
Ad valorem - Według wartości
Advocatus diaboli - Adwokat diabła, obrońca sprawy niesłusznej albo złej
A fortiori - Tym bardziej
Amant alterna Camenae - Muzy lubią śpiew urozmaicony - Wergiliusz Eklogi
Amantes amantes - Zakochani są jak szaleńcy - Terencjusz Dziewczyna z Andros
A mensa et toro - Od stołu i łoża
Amicus certus in re incerta cernitur - pewnego przyjaciela poznaje się w niepewnym położeniu Laelius
Amicus Plato, sed magis amica veritas - Miłuję Platona, lecz milsza mi prawda
Angulus ridet - Ten zakątek uśmiecha się (do mnie), uśmiecha mi się - Horacy Ody
Apage, Satana! - Idź precz szatanie!
A posse ad esse - Od możliwości do rzeczywistości
A posteriori - Z następstwa, poznanie z doświadczenia
Apparent rari nantes in gurgite vasto - Gdzieniegdzie widać ich, pływających po bezkresnej głębine - Wergiliusz Eneida
A priori - Z założenia, poznanie przez dedukcje, intuicyjnie
Arcades ambo - Obaj są Arkadyjczykami, obaj są skłonni do złośliwych psot, obaj warci siebie - Wergiliusz Eklogi
Argumentum ad baculum - Argumentacja odwołująca się do kija, próba zastraszenia
Argumentum ad hominem - Argumentacja do człowieka, odwołanie się do namiętności lub uprzedzeń słuchacza
Argumentum ad crumenam - Argumentacja do mieszka, odwołująca się interseów materialnych słuchacza
Argumentun ad ignorantiam - Argumentacja odwołująca się do nie wiedzy słuchacza
Argumentum ad invidiam - Argumentacja odwołująca się do zawiści lub uprzedzeń słuchacza
Argumentum ad iudicium - Argumentacja odwołująca się do zdrowego rozsądku
Argumentum ad personam - orgumentacja odnosząca sie do osoby, zarzut natury osobistej
Argumentum ad populum - Argumentacja odwołująca się do publiczności
Argumentum ad rem - Argumentacja do rzeczy, odnosząca się do meritum sprawy
Argumentum ad verecundiam - Argumentacja odwołująca się do szacunku, autorytetu
Argumentum a fortiori - Argument tym bardziej słuszny, jeszcze lepszy od tego przeciwnika
Arma virumque cano - Broń i męża opiewam - Wergiliusz Eneidy
Ars est celare artem - Sztuka polega na ukryciu (wysiłków) sztuki
Asinus ad lyram - Osioł przy lutni, pasuje jak wół do karety
Asinus asinorum - Osioł nad osły, osioł do kwadratu
Asinus inter simias - Osioł wśród małp, osioł wśród wyśmiewających go głupców
Audacter caluminare, semper aliquid haeret - Szkalujcie śmiało, zawsze coś przylgnie
Audentes Fortuna iuvat - Śmiałym fortuna sprzyja
Audiatur et altera pars - Należy wysłuchać także drugiej strony (przed wydaniem sądu) - Seneka Medea
Aurea mediocritas - Złote umiarkowanie, najlepsza pośrednia droga między skrajnościami - Horacy Ody
Aurea prima sata est aetas - Złoty był ów pierwszy wiek - Owidiusz Metamorfozy
Auri sacra fames! - Przeklęta żadza złota - Wergiliusz Eneida
Aut bibat aut abeat - Niech pije albo niech się wynosi - Ciceron Tuskulanki
Aut Caesar aut nihil - Albo być Cezarem albo nikim
Authos epha - gr. (On, nasz mistrz) sam (to) powiedział
Ave atque vale - Witaj (więc) i żegnaj (zarazem) - Katulla Carmen
Ave, Imperator/Caesar, morituri te salutant - Witaj, Cezarze, idący na śmierć pozdrawiają cię, pozdrowienie gladiatorów wkraczających na arenę - Swetoniusz Boski Klaudiusz
B
Beati pauperes spiritu - Błogosławieni ubodzy duchem - Ewangelia wg św. Mateusza, Wulgata
Beati possidantes - Szczęśliwi, którzy posiadają
Beatus ille qui procul negotiis - Szczęśliwy, kto zdala od interesów (uprawia ziemię ojców) - Horacy Epody
Beutus qui tenet - Szczęśliwy, kto posiada
Bella matribus detestata - Wojny znienawidzone przez matki - Horacy Ody
Bellum omnium in omnes - Wojna wszystkich przeciw wszystkim
Bene nati - Dobrze urodzony
Bene natus et possessinatus - Dobrze urodzony i posiadający ziemię (majątek)
Bis dat qui cito dat - Dwa razy daje kto prędko daje
Bis repetita placent - Rzeczy powtórzone podobają się
Bona fide - W dobrej wierze, w uczciwych zamiarach
Bonum commune - Dobro powszechne
Bonum publicum - Dobro publiczne
Bonum vinum laetificat cor hominis - Dobre wino uwesela serce człowiecze - Psalm 103, Wulgata
Brevi manu - Od ręki, bez formalności, bez zwłoki
Brutum fulmen - Nieszkodliwy piorun - Pliniusz Starszy Historia naturalna
C
Caesarem vehis, Caesarisque fortunam - Wieziesz Cezara i jego losy, Cezar do pilota statku w czasie burzy
Caeser non supra grammaticos - Cezar nie jest autorytetem dla gramatyków
Caetera desunt - reszty (niestety) brak
Campos ubi Troia fuit - pola, gdzie była Troja - Wergiliusz Eneida
Captatio benevolentiae - Zjednywanie sobie względów
Caput mundi - Głowa (stolica) świata
Carpe diem - Chwytaj dzień, korzystaj z każdego dnia - Horacy Ody
Carpent tua poma nepotes - Twoje wnuki zbiorą owoce twoje(j pracy) - Wergiliusz Eklogi
Casus belli - (oficjalna) przyczyna rozpoczęcia wojny
Casus foederis - Przypadek w którym traktat zobowiązuje państwa sprzymierzone do wspólnej akcji
Casus pascudeus - paskudna sprawa, brzydka historia
Cave ab homine onius libri - Wystrzegaj się człowieka jednej książki
Caveant consules (ne quid detrimenti respublica capitat) - Niech czuwają konsulowie (by republika nie doznała uszerbku)
Caveat actor - Niech sprawca się strzeże
Caveat emptor - Niech kupujący ma się na baczności
Cave canem - Strzeż się psa - Petroniusz Satyricon
Cedant arma togae - Niechaj zbroja ustąpi przed togą, niech nastanie pokój - Ciceron O urzędach
Cedo maiori - Ustępuje (placu) większemu (godniejszemu ode mnie)
Ceteris paribus - W tych samych (poza tym), niezmienionych warunkach
Centrum censeo (Carthaginem esse delendam) - Poza tym uważam (że Kartaginę należy zniszczyć) - Kato Starszy przy każdej okazji
Charta non erubescit - Papier się nie rumieni (ze wstydu), papier jest cierpliwy
Circulus vitiosus - Błędne koło
Civis Romanum sum - Jestem obywatelem rzymskim
(Clausula) rebus sie stantibus - Zastrzeżenie, że umowa obowiązuje tylko dopóty, dopóki stosunki istniejące przy jej zawarciu nie ulegną zmianie
Cogitationis poenam nemo patitur - Nikt nie ponosi kary za swe myśli - Ulpian Ad Edictum
Comitas gentium - Grzecznośc międzynarodowa, nie posiadające charakteru prawa zwyczaje przyjęte w stosunkach międzynarodowych
Compelle intrare - przymuś je wnijść, przymuś ich do wejścia - Ewangelia wg św. Łukasza, Wulgata
Compos mentis - Zdrów na umyśle - Tacyt Roczniki
Concordia discors - Niezgodna zgoda, roznieżna jednomyślność - Horacy Listy
Conditio sine qua non - Warunek niezbędny, nieodzowny
Consensus facit legem - Zgoda tworzy prawo
Consensus facit matrimonium - Zgoda (przyzwolenie) tworzy małżeństwo
Consensus omnium - Zgoda wszystkich ludzi
Consilium abeundi - Rada usunięcia się
Consuetudo (quasi) altera natura - Przyzwyczajenie ta jakby druga natura - Ciceron De finibus
Consummantum est - Dokonało się, stało się, dopełniło się - Ewangelia wg św. Jana, Wulgata
Contraria contrariis - Przeciwne (leczy się) przeciwnym
Coram publico - Jawnie, publicznie, przed całym światem
Credite, posteri! - Wierzajcie potomni! - Horacy Ody
Credo, quia absurdum (est) - Wierzę temu bo to niedorzeczność
Cresite et multiplicamini - Wzrastajcie i rozmnażajcie się - Księga rodzaju, Wulgata
E
Epistola enim non erubescit - List się nie rumieni - Cyceron Listy
Exegi monumentum aere perennius - Postawiłem pomnik trwalszy od spiżu - Horacy Pieśni
Ex malis eligere minima - Należy wybierać mniejsze zło - Cyceron O obowiązkach
F
Favete linguis - Milczcie w skupieniu - Horacy Pieśni
Fontes ipsi sitiunt - Nawet źródłom doskiwiera pragnienie - Cyceron
H
Homo novus - Nowy człowiek, człowiek nikomu nie znany, nowicjusz - Cyceron O powinnościach
Historia (est) magistra vitae - Historia (jest) nauczycielką życia - Cyceron O mówcy
I
In medias res - do sedna sprawy, do rzeczy - Horacy Sztuka poetycka
Invita Minerva - Bez talentu, bez natchnienia - Cyceron O obowiązkach
Ipse dixit - (on nasz mistrz) sam (to) powiedział - CyceronO naturze bogów
Ius naturale - Prawo natury - Cyceron O państwie
N
Non compos mentis - Niespełna rozumu - Cyceron Przeciw L. Pizonowi
Non omnis moriar - Nie wszystek umrę - Horacy Pieśni
Nuda veritas - Naga prawda - Horacy Pieśni
O
Odi profanum vulgus et arceo - Nienawidzę ciemnego motłochu i unikam go - Horacy Pieśni
Q
quae medicamenta non sanant, ferrum sanat - Czego nie wyleczy lekarstwo, wyleczy skalpel - Hipokrates z Kos
P
Panta rhei - Wszystko płynie - Heraklit z Efezu
Pecunia non olet - Pieniądze nie śmierdzą - Cyceron Orator
Primum non nocere - Po pierwsze nie szkodzić - pierwsze słowa przysięgi Hipokratesa z Kos
R
Remis velisque - Wiosłami i żaglami - Cyceron Rozmowy tuskulańskie
S
Salus populi suprema lex (esto) - Dobro ludu powinno być najwyższym prawem - Cyceron O prawach
Sapere aude - Odważyc się być mądrym - Horacy Listy
Silent leges inter arma - Prawa milczą w czasie wojny - Cyceron Pro Milone
U
Ubi bene, ibi patria - Gdzie dobrze tam ojczyzna - Cyceron Rozmowy tuskulańskie
V
Vita brevis, ars longa - Życie jest krótkie, sztuka zaś trwa wiecznie - Hipokrates z Kos
-
Źródło: Słownik wyrazów obcych W. Kopaliński dyzydery
|
|
|
